Yangın Yalıtımı Binarlarda Hangi Bölümlerde Yapılır?
Binalarda yangın yalıtımı uygulanacak bölgeler, binanın türüne, yapısına ve kullanım amacına göre değişiklik gösterebilir. Ancak genel olarak yangın yalıtımının temel amacı, yangının belirli bir süre boyunca başladığı bölgede tutulmasını sağlayarak, canlıların güvenli bir şekilde ortamı terk etmesine ve yangın ekiplerinin müdahale için zaman kazanmasına olanak tanımaktır.Yangın yalıtımı, yangın çıkma ihtimali yüksek olan ve tahliye sürecinin kritik olduğu alanlarda uygulanmalıdır. Bu bölgelerin yalıtımı, yürürlükteki yönetmeliklere ve güvenlik standartlarına uygun şekilde belirli kurallar çerçevesinde yapılmalıdır.
Yangın yalıtımı uygulanması gereken başlıca bölgeler şunlardır:
Yangın Kompartımanları:
Yönetmeliğe göre, iki veya daha fazla bina tarafından ortak kullanılan duvarlar, kazan dairesi, otopark, ana elektrik dağıtım odaları, yapı içindeki trafo merkezleri, orta gerilim merkezleri, jeneratör odaları ve benzeri yangın tehlikesi taşıyan kapalı alanların duvarları ve döşemeleri yangın kompartıman duvarı özelliğinde olmalıdır.
Ancak, yangın kompartımanları yalnızca yönetmelikte belirtilen alanlarla sınırlı değildir. Binanın yangın tahliye projelerine bağlı olarak, yangın riski yüksek herhangi bir bölüm de kompartıman olarak belirlenebilir. Yangının yayılmasını önlemek ve güvenli tahliyeyi sağlamak için bu kompartıman bölgelerinin duvar, tavan ve döşemeleri en az 60 dakika süreyle yangına dayanıklı hale getirilmelidir.
Yangın kompartımanlarının duvar ve döşemelerinin yangına dayanıklılığı, binanın kullanım amacına, kat sayısına ve yangın riski taşıyan ekipmanların bulunduğu alanlara göre değişiklik gösterebilir. Mevcut yönetmeliklere göre belirlenen minimum yangına dayanıklılık süreleri şunlardır:
Konut, ofis ve ticari binalarda: En az 60 dakika
Endüstriyel tesisler ve yüksek riskli alanlarda: En az 90-120 dakika
Yüksek katlı binalar, hastaneler ve alışveriş merkezlerinde: En az 120 dakika
Bu süreler, kullanılan yapı malzemelerine ve binanın genel yangın güvenliği tasarımına göre artırılabilir. Yangın kompartımanlarının etkinliğini sağlamak için yangına dayanıklı kaplamalar, yalıtım malzemeleri ve yangın kapıları ile desteklenmesi gereklidir.
Kaçış Koridorları:
Kaçış merdivenlerinin duvar, tavan ve tabanında hiçbir yanıcı malzeme kullanılamaz. Bu merdivenler, yangına en az 120 dakika dayanıklı duvarlar ve en az 90 dakika dayanıklı, duman sızdırmaz kapılar ile diğer bölümlerden ayrılmalıdır.
İki bina arasında veya aynı bina içinde, farklı yangın yüküne sahip bölümlerin birbirinden ayrılması gerektiğinde, yangının ilerlemesini ve yayılmasını belirli bir süre boyunca durduran düşey elemanlara yangın duvarı denir.
Yangın duvarlarında delik ve boşluk bulunamaz. Ancak kapı veya sabit ışık penceresi gibi boşluklardan kaçınılamıyorsa, bu yapı elemanlarının en az yangın duvarının yarı süresi kadar yangına dayanıklı olması gerekmektedir. Kapılar kendiliğinden kapanmalı ve duman sızdırmaz özellikte olmalıdır.
Su, elektrik, ısıtma, havalandırma gibi tesisatların yangın duvarından geçmesi durumunda, tesisat çevresi açıklık kalmayacak şekilde ve en az yangın duvarı kadar yangın ve duman geçişine dayanıklı olacak şekilde yalıtılmalıdır.
Yüksek binalarda; çöp, haberleşme, evrak ve teknik donanım gibi düşey tesisat şaftları ve bacaların duvarları en az 120 dakika yangına dayanıklı, kapakları ise en az 90 dakika yangına dayanıklı ve duman sızdırmaz olmalıdır.
Döşemeler:
Kat döşemelerinde, ön dökümlü olmayan dişli döşeme kullanılan betonarme binalarda, dişlerin arasına yerleştirilen dolgu malzemesi en az zor alevlenici olmalıdır. Normal alevlenici sınıfına giren dolgu malzemesi kullanılması durumunda, dolgu malzemesi ile tavan kaplama malzemelerinin birlikte oluşturduğu sistemin en az zor alevlenici olması ve yangına dayanım sınıfının Ek-3/B’ye uygun olduğunun, ilgili standartlar kapsamında akredite bir laboratuvar tarafından sertifikalandırılması gerekmektedir. Ayrıca, bu sistemin detaylarının piyasaya arz dokümanında yer alması zorunludur.
Döşeme kaplamaları en az normal alevlenici özellikte olmalı, yüksek binalarda ise en az zor alevlenici malzemeden yapılmalıdır.
Döşeme üzerinde kolay alevlenebilir malzemeden ısı yalıtımı yapılmasına, üzeri en az 2 cm kalınlığında şap tabakası ile örtülmek koşuluyla izin verilir.
Ayrık nizamda inşa edilen müstakil konutlar haricindeki binalarda, tavan kaplamaları ve asma tavanlar en az zor alevlenici malzemeden yapılmalıdır.
Su, elektrik, ısıtma, havalandırma ve benzeri tesisatların döşemeden geçmesi durumunda, tesisat çevresi hiçbir açıklık bırakılmayacak şekilde, en az döşeme yangın dayanım süresi kadar, yangın ve duman geçişine karşı yalıtılmalıdır.
Cepheler:
Bina yüksekliği 28.50 m’yi aşan binalarda dış cephelerin zor yanıcı malzemeden, diğer binalarda ise en az zor alevlenici malzemeden yapılması gerekmektedir.
Alevlerin bir kattan diğerine geçmesini engellemek için, iki kat arasında bulunan pencere gibi korumasız boşluklar arasında düşeyde en az 100 cm yüksekliğinde yangına dayanıklı cephe elemanlarıyla dolu bir yüzey oluşturulmalı veya cephe iç kısmına en fazla 2 metre aralıklarla ve cepheden en fazla 1.5 metre mesafede yağmurlama başlıkları yerleştirilerek otomatik yağmurlama sistemi ile korunmalıdır.
Geleneksel Cephe Sistemleri
Dış cephesi zor alevlenici malzeme veya sistemden oluşan, yüksekliği 28.50 m’den az olan binalarda, tabii veya tesviye edilmiş zemin kotunun üzerindeki ilk 1.5 metrelik bölüm tamamen yanmaz malzeme ile kaplanmalıdır.
Ayrıca, bina yüksekliği 6.50 m’den fazla olan binalarda, pencere ve benzeri boşlukların yan kenarları en az 15 cm, üst kenarı ise en az 30 cm genişliğinde hiç yanmaz malzeme ile kaplanarak yangın bariyerleri oluşturulmalıdır.
Giydirme Cephe Sistemleri
Derzleri açık veya havalandırmalı giydirme cephe sistemine sahip binalarda, kullanılan cephe ve yalıtım malzemeleri en az zor yanıcı olmalıdır.
Çatılar:
Çatı kaplamalarının BROOF sınıfı malzemelerden yapılması, çatı kaplaması altında yer alan yüzeyin veya yalıtımın ise en az zor alevlenici malzemelerden olması gerekmektedir.
Ancak, çatı kaplaması olarak tamamen yanmaz malzemeler kullanıldığı takdirde, bu kaplamanın üzerine uygulanan yüzeyin en az normal alevlenen malzemelerden olmasına izin verilmektedir.
Bu durum, çatı kaplamasının yangına karşı dayanıklılık sağlamasına rağmen, yangın esnasında kaplamanın altına yaydığı ısı nedeniyle yalıtım malzemesinin tutuşmasına sebep olabileceği riskini taşımaktadır. Bu nedenle, binaların yüksekliğinden bağımsız olarak, çatı kaplaması ve çatı kaplaması altındaki yüzeyin yanmaz malzemelerden yapılması önerilmektedir.
Elektromekanik Tesisat Geçişleri:
Yangın yalıtımı yapılmış yangın kompartımanları, yangın duvarları ve kaçış koridorları, canlıların ortamı güvenli bir şekilde terk edebilmelerini sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. Bu alanlarda, yalıtımın üst düzeyde sağlanmasıyla yangın çıkması durumunda diğer bölgelere yangın ve duman geçişinin önlenmesi hedeflenmektedir.
Bu nedenle, yatay ve düşey doğrultuda bu alanlara giren elektromekanik tesisat elemanlarının geçiş noktalarında oluşan boşlukların yalıtılması zorunludur. Böylece, duman, yangın ve ısı geçişine karşı sızdırmazlık sağlanarak güvenli bir ortam oluşturulmuş olacaktır.